Phát triển TOD là giải pháp đột phá

Vào cuối tháng 3/2026, khi hay tin dự án Khu đô thị mới Hateco Đông Anh (The InterCentral) trên địa bàn xã Vĩnh Thanh, TP Hà Nội được chính quyền thành phố điều chỉnh chủ trương đầu tư theo mô hình TOD, anh Trần Quang Hải, hiện sinh sống trên địa bàn bày tỏ sự hứng khởi.

TOD sẽ là nền tảng để Hà Nội chuyển từ “đô thị xe máy” sang “đô thị giao thông công cộng”.

"Qua tìm hiểu, tôi thấy mô hình TOD sẽ tác động đến toàn khu vực nói chung, bao gồm cả khu dân cư nơi gia đình tôi đang ở chứ không riêng dự án nào. Việc triển khai hai tuyến đường sắt đô thị Metro số 4 và Metro số 6 sẽ kết nối vùng ven này với trung tâm Thủ đô nhanh, thuận tiện hơn. Khi đó, xã Vĩnh Thanh sẽ phát triển sôi động hơn", anh Hải kỳ vọng.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được HĐND TP Hà Nội thông qua ngày 28/3, một trong 11 nhóm giải pháp đột phá là phát triển đô thị theo mô hình TOD lấy giao thông công cộng làm trung tâm.

Phát triển TOD là chiến lược trọng tâm nhằm tái cấu trúc không gian đô thị Hà Nội theo hướng nén, đa chức năng, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

TOD gắn chặt với việc phát triển hệ thống giao thông khối lượng lớn như metro, đường sắt đô thị, BRT và các tuyến giao thông công cộng tốc độ cao.

Giai đoạn 2025 - 2035, Hà Nội tập trung hình thành các khu TOD thí điểm tại các nhà ga trung tâm của các tuyến metro đầu tiên, đặc biệt là các khu vực có tiềm năng phát triển cao như các trục Tây - Đông và Bắc - Nam.

Giai đoạn 2035 - 2045, mở rộng mô hình TOD ra toàn bộ mạng lưới đường sắt đô thị.

Ở giai đoạn tiếp theo, Hà Nội tiếp tục hoàn thiện khung chiến lược phát triển TOD cấp Thủ đô; xác định hệ thống các khu vực TOD ưu tiên; tích hợp phát triển không gian ngầm tại các khu TOD.

Trong tầm nhìn dài hạn, hệ thống TOD sẽ trở thành cấu trúc không gian chủ đạo của Thủ đô Hà Nội, hình thành mạng lưới các trung tâm đô thị đa cực gắn với hệ thống giao thông công cộng hiện đại.

Gắn với tái cấu trúc đô thị

Còn tại TP.HCM, ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết, thành phố đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử. Việc vận hành tuyến metro số 1 không chỉ đơn thuần là đưa vào sử dụng một phương tiện vận tải mới, mà chính là "phát súng lệnh" cho một cuộc tái cấu trúc đô thị toàn diện.

"Với mục tiêu hoàn thành khoảng 187km đường sắt đô thị vào năm 2030 và vươn tới 355km vào năm 2035, thành phố hướng tới một đô thị đa trung tâm, trong đó mô hình TOD chính là "chìa khóa vàng"", ông Ngân nói.

Ông Lê Ngọc Châu, Chủ tịch UBND TP Hải Phòng cũng cho biết: Thành phố xác định cấu trúc phát triển không gian đô thị với các trục động lực và khu vực phát triển mới gắn với hệ thống khu kinh tế, hành lang cảnh quan và các đô thị theo mô hình TOD. Qua đó tạo nền tảng không gian cho phát triển kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Còn tại Quảng Ninh, ông Bùi Hồng Minh, Phó giám đốc Sở Xây dựng chia sẻ, không chỉ dừng ở định hướng không gian, quy hoạch của tỉnh còn mang tính dự báo, đón đầu xu thế phát triển đô thị thông minh, đô thị xanh và mô hình TOD…

Đáng chú ý, trong tháng 4/2026, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh dự kiến được khởi công. Không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển giữa 2 trung tâm kinh tế hàng đầu miền Bắc xuống chỉ còn 23 phút, dự án còn góp phần tái cấu trúc mạnh mẽ không gian đô thị. Trong đó, dự án Vinhomes Global Gate Hạ Long được định vị như hạt nhân của mô hình TOD…

Phát triển TOD với những giải pháp xanh

Theo các chuyên gia đô thị, TOD không đơn thuần là tăng cường mật độ xây dựng xung quanh nhà ga, mà là quá trình tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng ưu tiên giao thông công cộng, tăng cường kết nối đi bộ và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

TOD tại TP.HCM tạo ra những không gian sống hiện đại nhưng vẫn giữ được tâm hồn của một đô thị phương Nam.

Ông Võ Hoàng Ngân cho rằng, có 3 trụ cột chiến lược cần tập trung. Thứ nhất TOD là động lực kinh tế. TP.HCM cần nén đô thị hiệu quả tại các đầu mối giao thông, mở rộng không gian ngầm và khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh nhà ga để tạo nguồn lực tái đầu tư cho chính hệ thống hạ tầng.

Thứ hai, TOD là giải pháp đô thị xanh. Hệ thống metro phải là "xương sống" của giao thông tương lai; hướng tới những đô thị nén, nơi ưu tiên đi bộ, kết nối đa phương thức và giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Thứ ba, TOD gắn liền với bản sắc. Quy hoạch TOD tại TP.HCM phải gắn liền với việc bảo tồn di sản và không gian văn hóa đặc thù, tạo ra những không gian sống hiện đại, nhưng vẫn giữ được tâm hồn của một đô thị phương Nam.

Với Hà Nội, PGS.TS Vũ Thị Vinh (Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam) cho rằng, việc triển khai TOD sẽ giúp rút ngắn nhu cầu di chuyển dài; giảm áp lực lên hạ tầng đường bộ; tái phân bổ mật độ dân cư và việc làm theo các trục giao thông công cộng. Trong dài hạn, TOD sẽ là nền tảng để Hà Nội chuyển từ "đô thị xe máy" sang "đô thị giao thông công cộng".

"Hà Nội có cơ hội lớn để phát triển nếu khai thác đúng di sản, tăng đi bộ, giảm xe cơ giới trong vùng lõi, đồng thời phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn gắn TOD và trung chuyển hiệu quả. Lộ trình cần bắt đầu bằng các can thiệp ngắn hạn, có tác động nhanh, ưu tiên bus, quản lý đỗ xe, tiến tới tích hợp mạng lưới và công cụ quản lý nhu cầu theo vùng trong trung và dài hạn", PGS.TS Vũ Thị Vinh chia sẻ.

((Theo PGS. TS Lưu Đức Hải, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, TOD chính là "chìa khóa" để chuyển đổi từ cấu trúc đô thị phân tán, phụ thuộc vào xe máy sang một cấu trúc đô thị nén, thông minh, bền vững.

Dù sẽ đối mặt với không ít thách thức, song với những cơ chế đột phá tại Nghị quyết 98/2023/QH15 trước đây và Nghị quyết số 260/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM); Luật Thủ đô (sửa đổi), chúng ta đang có những tiền đề vững chắc trong việc thúc đẩy phát triển mô hình TOD.))

Theo Tâm Cường, Đạt Thanh-Báo Xây Dựng