Nhận định được chuyên gia kinh tế - tài chính quốc tế Trần Quốc Hùng nêu tại buổi thảo luận chiều 24/9. Ông hiện là Cố vấn cấp cao tại Trung tâm Địa Kinh tế (GeoEconomics Center) thuộc Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) trụ sở tại Washington DC (Mỹ), cựu Phó giám đốc tại Viện Tài chính Quốc tế (IIF).
Theo ông Hùng, kinh tế Việt Nam phát triển giai đoạn vừa qua dựa trên năng suất lao động tăng bình quân 5,6% và dân số tăng 1% mỗi năm. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng theo quy mô lao động sắp tới thu hẹp, do tốc độ tăng dân số giảm.
Giai đoạn 2019 - 2024, dân số tăng bình quân là 0,99% mỗi năm nhưng dự báo giảm còn 0,68% vào 2029, theo Cục Dân số. Để bù đắp, năng suất lao động cần bứt tốc lên 8,5-9% mỗi năm, theo tính toán của ông Hùng.
Vào 2025, năng suất lao động Việt Nam đạt 9.809 USD, tăng 6,83% so với 2024. Năng suất lao động của Việt Nam ước bằng khoảng 60% Thái Lan, 40% Malaysia và chưa đến 10% Singapore, theo số liệu của Bộ Tài chính.
"Nếu nỗ lực thì mục tiêu tăng trưởng hai con số vẫn có thể đạt được, nhưng thách thức là rất lớn", ông Hùng nhận định.
Chuyên gia kinh tế - tài chính quốc tế Trần Quốc Hùng tại sự kiện chiều 24/9. Ảnh: LBC
Để cải thiện năng suất, chuyên gia cho rằng cần tập trung tăng tỷ trọng và hiệu quả đầu tư. Tỷ trọng đầu tư toàn xã hội của Việt Nam hiện đã ở mức khá cao trong ASEAN, vào khoảng 31% GDP nhưng cần lên mức 40% GDP.
Trong đó, đẩy mạnh tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo (AI) để bù đắp thiếu hụt nhân công, nhằm giải quyết áp lực "chưa giàu đã già" đang là hướng đi của nhiều quốc gia mà Việt Nam cũng cần quan tâm.
Ví dụ, số liệu từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho biết năng suất của Trung Quốc tăng từ 4,5 USD mỗi giờ năm 2005 lên 19,8 USD mỗi giờ vào 2025, tức tăng hơn 340%. Những năm gần đây, tăng trưởng năng suất của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới ngày càng dựa nhiều vào tự động hóa, AI, đổi mới sáng tạo.
Tại Việt Nam, việc áp dụng công nghệ mới (AI, kinh tế số) lan tỏa còn chậm. Toàn nền kinh tế chỉ có khoảng 5-7% doanh nghiệp "đầu đàn" ứng dụng tốt, đạt năng suất cao, trong khi phần còn lại thì chưa, theo ông Hùng.
Song song tăng quy mô, theo ông, nâng cao hiệu quả đầu tư được cho là quan trọng hơn. Nếu nguồn lực chủ yếu được dùng để mua sắm máy móc nhưng không cải thiện năng suất và hiệu quả sử dụng vốn thì khó tạo ra kết quả tương xứng.
"Vì vậy, bên cạnh tăng đầu tư, cần chú trọng là đào tạo nguồn nhân lực", ông nói. Theo chuyên gia GeoEconomics Center, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ hiện mới khoảng 21%, nên cần nâng lên ít nhất 35-40%.
Trước cuộc đua phát minh tự động hóa của Trung Quốc hay Mỹ giúp năng suất lao động tiến nhanh, các chuyên gia khác cũng cho rằng chiến lược hợp lý cho Việt Nam là đào tạo lực lượng lao động để ứng dụng, vận dụng nhanh chóng và rộng rãi các công nghệ tiên tiến, cả phần cứng lẫn phần mềm, mua từ nước ngoài lẫn phát triển nội địa vào sản xuất.
Ngoài ra, chuyên gia cho rằng cần thêm cải cách thể chế, luật lệ và quản lý kinh doanh để tối ưu hóa năng suất toàn nền kinh tế. Trong đó, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp tư nhân có thể là chìa khóa quan trọng để đạt bứt phá, vì lực lượng này thường vận hành hiệu quả và năng suất cao nhưng lại khó tiếp cận vốn.
Nhận định hồi tháng 6, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhận định không thể tăng trưởng từ 10% giai đoạn 2026-2030 bằng cách làm cũ. Theo ông, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xanh phải trở thành động lực quan trọng để nâng năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo Viễn Thông-vnExpress
