Cục Đường sắt Việt Nam vừa kiến nghị Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP Hà Nội. Một điểm mới là phương án tổ chức lại các hành lang đường sắt qua Thủ đô, gắn phát triển đường sắt đô thị với việc duy trì kết nối của mạng lưới đường sắt quốc gia.

Dịch chuyển các ga đầu mối đường sắt

Theo phương án đề xuất, tuyến đường sắt Bắc Nam trong phạm vi nghiên cứu từ ga Hà Nội đến ga Phủ Lý dài khoảng 56 km, hiện là đường đơn, khổ 1.000 mm. Đoạn từ ga Hà Nội đến tổ hợp Ngọc Hồi sẽ được chuyển thành đường sắt đô thị sau khi tuyến vành đai phía Đông được đưa vào khai thác.

Đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên dài khoảng 26,5 km được cải dịch, đi cùng hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc Nam.

Cục Đường sắt Việt Nam cũng đề xuất chuyển đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên và Gia Lâm - Lạc Đạo thành đường sắt đô thị. Phương án xây dựng phải bảo đảm việc đón, trả khách giữa tổ hợp Ngọc Hồi, ga Gia Lâm, ga Yên Viên với khu vực trung tâm Hà Nội thuận lợi, hiệu quả.

Trong đó, đoạn Gia Lâm - Yên Viên được bố trí đường đôi, khổ 1.435 mm; đoạn Gia Lâm - Lạc Đạo bố trí đường đơn, khổ 1.000 mm, dùng chung hành lang nhưng hạ tầng riêng với đường sắt đô thị. Lộ trình xây dựng được xác định phù hợp với tiến độ triển khai tuyến đường sắt đô thị số 1 Hà Nội, tuyến vành đai phía Đông Kim Sơn - Ngọc Hồi và tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Trong danh mục các ga trung tâm, ga chính được đề xuất không còn có ga Hà Nội, Giáp Bát và Long Biên. Thay vào đó, chức năng đầu mối hành khách quốc gia được bố trí tại Ngọc Hồi và Gia Lâm.

Theo phương án tổ chức vận tải, hành khách đến Hà Nội sẽ được đón, trả tại Gia Lâm và Ngọc Hồi. Hành khách đi giữa các tỉnh phía Bắc và phía Nam sẽ chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và tại hai ga này.

Ga Hà Nội sẽ không còn là ga đầu mối đường sắt quốc gia. Ảnh: Thế Bằng

Với hàng hóa, các ga đầu mối xếp dỡ được bố trí tại Thường Tín và Yên Thường. Luồng hàng giữa hai khu vực phía Bắc và phía Nam sông Hồng được tổ chức chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và các đầu mối hàng hóa mới.

Việc điều chỉnh này sẽ làm thay đổi đáng kể cách thức tổ chức vận tải đường sắt tại Hà Nội, đồng thời mở ra khả năng tái cấu trúc không gian giao thông vận tải của Thủ đô theo hướng đưa các đầu mối lớn ra ngoài trung tâm.

Hơn 40.000 tỷ đồng đầu tư hạ tầng thay thế

Để chuẩn bị hạ tầng thay thế, UBND TP Hà Nội vừa đề nghị Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính xem xét bố trí khoảng 9.453 tỷ đồng trong kế hoạch vốn năm 2026. Nguồn vốn này phục vụ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và triển khai các công việc ban đầu của hai dự án đường sắt quốc gia do Hà Nội làm chủ quản.

Hà Nội sẽ thực hiện hai dự án đường sắt có tổng sơ bộ mức đầu tư 40.171 tỷ đồng, được đề nghị bố trí từ ngân sách Trung ương.

Dự án thứ nhất là cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, dài khoảng 26,5 km, cùng khoảng 3 km kết nối từ Ngọc Hồi đến tuyến vành đai Bắc Hồng - Văn Điển.

Tuyến được đầu tư đường đơn, khổ 1.000 mm, sử dụng sức kéo diesel, gồm ba ga mới là Ngọc Hồi, Thường Tín và Phú Xuyên. Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 12.419 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành ngày 31/3/2027.

Dự án còn bao gồm đầu tư xây dựng một xí nghiệp toa xe hàng, một xí nghiệp đầu máy và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia được di dời từ ga Hà Nội về ga Thường Tín mới.

Dự án thứ hai là tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh. Tuyến chính từ Thường Tín đến Kim Sơn dài khoảng 31,3 km.

Theo đề xuất của UBND TP Hà Nội, tuyến được đầu tư đường đôi, khổ 1.435 mm, điện khí hóa, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 27.752 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành tháng 12/2028.

Các công trình này có mối liên hệ trực tiếp với kế hoạch phát triển đường sắt đô thị và triển khai Dự án trục không gian quốc lộ 1A của Hà Nội. Trong đó, tuyến đường sắt đô thị số 1 đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên và tuyến số 6 đoạn Ngọc Hồi - Nội Bài đi trùng hành lang đường sắt quốc gia hiện hữu.

Vì vậy, việc xây dựng tuyến vành đai phía Đông, cải dịch đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi cùng hệ thống ga và cơ sở kỹ thuật mới được xem là điều kiện để chuyển giao hành lang, kết cấu hạ tầng hiện hữu cho các dự án đường sắt đô thị của thành phố.

Hiện nay, mỗi ngày có khoảng 86 chuyến tàu khách và tàu hàng đi qua khu vực ga Hà Nội. Sản lượng vận chuyển đạt khoảng 3 triệu lượt hành khách và 2,9 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Vào các giai đoạn cao điểm như Tết và hè, lượng hành khách có thể lên gần 20.000 lượt mỗi ngày.

Trong hệ thống hiện hữu, ga Hà Nội đang là đầu mối hành khách, vừa thực hiện các chức năng giải thể, lập tàu khách, kiểm tra, sửa chữa đầu máy và bố trí Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia. Ga Gia Lâm là đầu mối hành khách phía Bắc, phục vụ các đoàn tàu khách quốc gia và liên vận quốc tế.

Trong khi đó, ga Giáp Bát và Yên Viên đảm nhận chức năng đầu mối hàng hóa phía Nam và phía Bắc, thực hiện giải thể, lập tàu hàng, kiểm tra, sửa chữa đầu máy, toa xe. Riêng Yên Viên còn đảm nhận chức năng ga hàng hóa liên vận quốc tế. Vì vậy, việc bàn giao, chuyển đổi các tuyến và ga hiện hữu không chỉ liên quan đến đường ray mà còn kéo theo yêu cầu bố trí lại toàn bộ hệ thống tác nghiệp, điều hành và bảo dưỡng phương tiện.

Theo Đoàn Loan-vnExpress