Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, hệ thống đường sắt được xác định là hạ tầng trung tâm để tổ chức lại giao thông, mở rộng không gian đô thị và kết nối vùng Thủ đô.

Mạng lưới được quy hoạch theo mô hình "vòng - xuyên tâm - đa cấp", gồm đường sắt quốc gia, đường sắt liên vùng và đường sắt đô thị kết nối đồng bộ. Các tuyến không chỉ liên kết khu vực nội đô với đô thị vệ tinh mà còn mở rộng tới Bắc Ninh, Hưng Yên, Phú Thọ, Ninh Bình, Thái Nguyên và nhiều địa phương vùng đồng bằng sông Hồng.

Theo quy hoạch, mạng lưới vận tải công cộng khối lượng lớn bằng đường sắt đạt khoảng 979 km. Nếu tính cả các tuyến đường sắt quốc gia và liên vùng, tổng chiều dài hệ thống đường sắt của Hà Nội đạt gần 1.200 km - quy mô lớn nhất từng được định hình cho Thủ đô.

Trong cấu trúc này, đường sắt tốc độ cao và đường sắt quốc gia giữ vai trò các trục vận tải hướng tâm, kết nối Hà Nội với các vùng trong nước và quốc tế. Tổ hợp ga Ngọc Hồi phía Nam Thủ đô được quy hoạch thành đầu mối trung chuyển lớn nhất, tích hợp nhà ga, depot và trung tâm bảo dưỡng.

Các tuyến đường sắt liên vùng được định hướng kết nối trung tâm Hà Nội với các cực tăng trưởng, khu công nghiệp, trung tâm logistics, đô thị mới và các đầu mối hạ tầng chiến lược theo mô hình kết hợp giữa tuyến hướng tâm và vành đai.

Hầm metro Nhổn - Ga Hà Nội Ảnh: Giang Huy

Theo quy hoạch, các tuyến đường sắt đô thị nhanh sẽ trở thành trục xuyên tâm tốc độ cao, kết nối trực tiếp các khu vực phát triển mới với đô thị trung tâm, giúp rút ngắn thời gian di chuyển trong vùng đô thị mở rộng.

Hệ thống đường sắt đô thị khối lượng lớn và đường sắt nhẹ được bố trí theo nguyên tắc kết hợp tuyến xuyên tâm với các tuyến vành đai để tăng khả năng bao phủ toàn mạng lưới.

Thành phố xác định đường sắt đô thị sẽ là khung giao thông chủ đạo, dẫn dắt mô hình phát triển đô thị đa cực, đa trung tâm và tạo nền tảng phát triển theo mô hình TOD - phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Một số đoạn tuyến được nghiên cứu kết hợp lưỡng dụng phục vụ an ninh - quốc phòng và phòng thủ dân sự. Ga Hà Nội được định hướng trở thành ga trung tâm của mạng lưới đường sắt đô thị, kết hợp các không gian thương mại và văn hóa.

Trong quy hoạch này, Hà Nội cũng đặt mục tiêu nội địa hóa công nghệ đường sắt thông qua việc xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt rộng khoảng 250 ha tại khu vực phía Nam thuộc xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa. Tổ hợp này dự kiến đảm nhận sản xuất, lắp ráp và bảo trì đầu máy, toa xe.

Toàn bộ mạng lưới đường sắt được phát triển theo nguyên tắc không gian "vòng - tia" với hai tuyến vành đai lớn, kết hợp mô hình TOD để tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đa trung tâm và các trục phát triển động lực.

Theo định hướng này, các khu TOD sẽ hình thành quanh nhà ga và các đầu mối giao thông lớn, tạo ra những trung tâm đô thị mật độ cao, đa chức năng, nơi người dân có thể sinh sống, làm việc và sử dụng dịch vụ ngay cạnh hệ thống vận tải công cộng.

Quy hoạch phân cấp mạng lưới TOD thành nhiều cấp độ. Trong đó, cấp quốc gia hoặc vùng có khoảng 5-10 điểm; cấp thành phố khoảng 20-30 trung tâm TOD quy mô lớn; cấp khu vực gồm khoảng 120-150 điểm TOD dọc các tuyến đường sắt đô thị.

Đến năm 2035, Hà Nội dự kiến nghiên cứu và xây dựng kế hoạch đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị, ưu tiên tuyến số 1 từ Nội Bài qua ga Hà Nội tới Ngọc Hồi. Giai đoạn 2036-2045, thành phố sẽ hoàn thiện khoảng 479 km còn lại để phủ kín mạng lưới.

Theo Sơn Hà-vnExpress