Hạt lạc, dây mây lên sàn

Chị Phùng Thị Xuân, Hợp tác xã Nông nghiệp và sản xuất Khánh Lâm (thôn Phú Hữu, xã Vật Lại, Hà Nội), cho biết gia đình chị có truyền thống 20 năm làm dầu lạc.

Sản phẩm dầu lạc của Hợp tác xã Nông nghiệp và sản xuất Khánh Lâm (thôn Phú Hữu, xã Vật Lại).

Năm 2024, chị bắt đầu tham gia chương trình OCOP của thành phố. Từ đó, sản phẩm được tham gia trưng bày miễn phí tại nhiều chương trình hội trợ, xúc tiến thương mại. Hiện mỗi tháng hợp tác xã sản xuất, tiêu thụ khoảng 8.000 lít dầu, giá bán khoảng 250.000 đồng/lít. Dầu được tiêu thụ đồng nghĩa với việc đảm bảo đầu ra cho hạt lạc của địa phương (2kg lạc ép được 1 lít dầu).

Bên cạnh dầu lạc, chị Xuân cũng đang phát triển thêm sản phẩm khác, trong đó có bánh chưng gói lá mía, sản phẩm truyền thống của địa phương, bước đầu được thị trường đón nhận.

Bên cạnh nông sản, các sản phẩm đồ thủ công, mỹ nghệ... cũng tham gia OCOP, góp phần đa dạng sản phẩm, nâng cao giá trị sản phẩm của các địa phương.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, Giám đốc Công ty TNHH Mây tre đan Việt Quang (Làng nghề Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, Hà Nội), cho biết tham gia OCOP từ năm 2019.

Theo ông, giai đoạn 2019 - 2022, nhắc đến OCOP, nhiều người nghĩ đến nông sản nhiều hơn, không nghĩ đến thủ công mỹ nghệ. Nhưng từ 2022 đến nay, thành phố đẩy mạnh truyền thông, mở nhiều chương trình hội chợ, giao lưu sản phẩm, ngành hàng. Đồng thời, có thêm các chính sách hỗ trợ (được gắn sao sẽ thưởng 8 triệu đồng và hỗ tư vấn, thiết kế bao bì, nhãn mác), đã tạo được sự khích lệ lớn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hà Nội, thành phố dẫn đầu cả nước với 3.531 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên; 4 làng nghề được Hội đồng Thủ công Thế giới ghi danh vào Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới.

Thời gian tới, Hà Nội sẽ tiếp tục ưu tiên phát triển các sản phẩm phục vụ xuất khẩu, gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và phát triển du lịch nông thôn.

Cần thêm chính sách hỗ trợ

Lãnh đạo UBND phường Tùng Thiện (Hà Nội) cho biết, phường hiện có 15 sản phẩm OCOP, tập trung 2 nhóm chính là nông sản tươi (dưa lê, dưa lưới, dưa leo baby) và thủ công mỹ nghệ (các sản phẩm điêu khắc kính nghệ thuật và đồ gỗ sơn mài nghệ thuật). Trên địa bàn phường chưa có sản phẩm OCOP thực phẩm chế biến từ nông sản, đồ uống, dược liệu. Chủ thể tham gia cũng chủ yếu là cơ sở sản xuất nhỏ.

Sản phẩm bánh chưng của Hợp tác xã Nông nghiệp và sản xuất Khánh Lâm (thôn Phú Hữu, xã Vật Lại).

Do đó, thời gian tới, Tùng Thiện tiếp tục tư vấn các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đầu tư cải tiến quy trình sản xuất, hoàn thiện bao bì, nhãn mác sản phẩm, nâng cao chất lượng, khuyến khích phát triển thêm các nhóm sản phẩm chế biến mới.

Trong khi đó, nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh cho biết, thời gian qua, khách đến làng nghề Phú Vinh tham quan, đặt hàng ngày một đông. Tuy vậy, dù đơn hàng nhiều lên nhưng người làm nghề lại ngày một ít đi.

"Người trẻ giờ không mặn mà với nghề truyền thống. Nếu tình trạng này kéo dài, nghề đan mây truyền thống sẽ dần mai một", ông Tĩnh nói và đề xuất, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ, tổ chức các lớp học nghề cho con em làng nghề. Điều này giúp người trẻ sớm tiếp cận sản xuất, phát huy giá trị truyền thống và phát triển kinh tế trên chính quê hương mình.

Trong khi đó, chị Phùng Thị Xuân bày tỏ nguyện vọng được địa phương hỗ trợ truyền thông sản phẩm mạnh mẽ hơn nữa. Tương lai gần, chị mong muốn được làm chủ vùng nguyên liệu, chủ lực là lạc, vừng, hai loại hạt chính để sản xuất dầu lạc, dầu vừng. Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu đất trồng.

Rà soát, tháo gỡ vướng mắc

Ông Nguyễn Văn Tài, Hợp tác xã Chăn nuôi và tiêu thụ gà đồi Ba Vì (xã Quảng Oai) cũng đề xuất, cần thêm chính sách ưu đãi cho sản phẩm OCOP. Bởi để được công nhận và gắn sao, cơ sở sản xuất, sản phẩm phải đạt nhiều tiêu chí, giá thành vốn đã cao hơn các sản phẩm khác.

"Nếu không có ưu đãi, sản phẩm OCOP rất khó cạnh tranh với các sản phẩm bình thường khác. Về lâu dài, khi xét công nhận OCOP sản phẩm cùng chủng loại cần xét đến tính cá biệt, nếu không sẽ không còn điểm nhấn trong mắt người tiêu dùng", ông Tài kiến nghị.

Trao đổi với Báo Xây dựng, đại diện Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có văn bản gửi tới các tỉnh, thành phố yêu cầu rà soát và đẩy mạnh phát triển, nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP.

Trong đó, có yêu cầu địa phương nắm bắt thông tin, xác định rõ nguyên nhân, khó khăn, vướng mắc, có giải pháp phù hợp để hỗ trợ, hướng dẫn các chủ thể. UBND cấp xã hướng dẫn chủ thể rà soát, hoàn thiện hồ sơ, kịp thời đánh giá, phân hạng lại sản phẩm, không hạ thấp tiêu chí hoặc chạy theo số lượng sản phẩm được công nhận...

((OCOP là chương trình "Mỗi xã một sản phẩm", phát triển kinh tế nông thôn trọng tâm, nhằm phát triển sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp và dịch vụ có lợi thế ở mỗi địa phương.

Các nhóm sản phẩm OCOP chính gồm thực phẩm (nông sản tươi sống, chế biến (gạo, trà, hạt điều, nước mắm); đồ uống (rượu cần, cà phê, nước trái cây); dược liệu (tinh dầu, thực phẩm chức năng, trà thảo mộc); thủ công mỹ nghệ (đồ lưu niệm, nội thất như gốm sứ, mây tre đan, lụa thêu); sinh vật cảnh (hoa, cây cảnh, đá cảnh); du lịch nông thôn…

Những sản phẩm OCOP nổi tiếng theo vùng miền như chè Tân Cương, vải thiều Lục Ngạn, miến dong Phia Đén ở miền Bắc; nước mắm Ba Làng, tỏi Lý Sơn, trầm hương ở miền Trung, gạo ST25, tiêu Phú Quốc ở miền Nam.

Sản phẩm tham gia được chấm điểm theo bộ tiêu chí nghiêm ngặt và xếp hạng từ 1 đến 5 sao. Trong đó 3 sao là sản phẩm đạt chuẩn, có thương hiệu, tiêu thụ tốt tại địa phương. 4 sao là sản phẩm chất lượng cao, có tiềm năng xuất khẩu. 5 sao là sản phẩm chất lượng cao nhất, đạt tiêu chuẩn quốc tế để xuất khẩu.

Đến tháng 6/2026, cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng 1.986 sản phẩm so với tháng 12/2025; 166 sản phẩm đạt 5 sao. Chương trình hiện thu hút 10.657 chủ thể tham gia, gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất.))

Theo Đức Hùng-Báo Xây Dựng