Vì thế, việc chuẩn bị nhân lực chất lượng cao được xem là chìa khóa để vận hành đô thị thông minh thời gian tới.

Đào tạo nhân lực chuẩn quốc tế

Tháng 6/2025, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Công ty CP Pontech (Pháp), ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác. 

Pontech cam kết đồng hành lâu dài cùng nhà trường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, tập trung vào đào tạo kỹ sư chất lượng cao gắn với nhu cầu thực tiễn; phối hợp nghiên cứu, triển khai các ứng dụng kỹ thuật hiện đại; tuyển dụng và hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực trẻ từ Chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao.

IOC TP Huế với hệ thống giám sát, phân tích dữ liệu thời gian thực.

Đây là dấu mốc cho một hướng đi rõ ràng: Chuẩn bị nguồn kỹ sư chất lượng cao theo chuẩn quốc tế, sẵn sàng tham gia các lĩnh vực đang "khát" nhân lực như đô thị thông minh, hạ tầng số và quản lý đô thị hiện đại.

Đại diện Pontech cho biết, đầu tư cho sinh viên ngay từ khâu đào tạo chính là bước chuẩn bị căn cơ để hình thành đội ngũ kỹ sư có đủ năng lực tham gia các dự án quy mô lớn, giá trị kinh tế cao trong lĩnh vực đô thị thông minh, hạ tầng số và quản lý đô thị hiện đại.

Yêu cầu cao, đãi ngộ lớn

TS Tống Ngọc Tú, Trưởng Ban kỹ sư chất lượng cao, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, chương trình đào tạo ngành đô thị của nhà trường đã chủ động điều chỉnh theo hướng tăng cường năng lực số, tư duy dữ liệu và khả năng ứng dụng công nghệ trong quản lý phát triển đô thị.

((Theo PGS. TS Nguyễn Vũ Phương, các khóa bồi dưỡng tại Học viện Chiến lược bồi dưỡng cán bộ xây dựng được thiết kế theo hướng "học từ bài toán thực tiễn", đưa trực tiếp các vấn đề của địa phương vào phân tích và xây dựng giải pháp.

Qua phản hồi của học viên, ba nhóm kỹ năng tạo ra thay đổi rõ nhất gồm: Nhận diện và ưu tiên đúng bài toán đô thị; tăng năng lực phối hợp liên ngành; hình thành tư duy quản trị dựa trên dữ liệu để chuyển từ xử lý tình huống sang quản lý chủ động, có dự báo.))

Sinh viên ngành đô thị được tiếp cận hệ sinh thái công nghệ số ngay trong quá trình học, từ ứng dụng GIS, BIM trong quy hoạch không gian, giao thông, hạ tầng kỹ thuật; khai thác và phân tích dữ liệu đô thị đa nguồn; đến làm quen với các công cụ mô phỏng, dự báo và hỗ trợ ra quyết định cho đô thị thông minh.

Theo TS Tú, khoảng cách lớn nhất hiện nay không nằm ở kiến thức nền tảng, mà ở năng lực chuyển đổi tư duy từ quy hoạch - kỹ thuật truyền thống sang tư duy số và quản trị đô thị thông minh. Chính khoảng cách này cũng tạo ra sự phân hóa rất rõ về cơ hội nghề nghiệp và thu nhập.

Thực tế từ hợp tác đào tạo và tiếp nhận sinh viên thực tập cho thấy, nhu cầu tuyển dụng kỹ sư đô thị chất lượng cao có năng lực dữ liệu và công nghệ đang tăng rất nhanh, với mức đãi ngộ cao. Nhiều doanh nghiệp tiếp cận sinh viên ngay từ khi còn học năm thứ 4 - 5, thông qua các dự án thực tế và thực tập tốt nghiệp tại doanh nghiệp.

"Đây chính là nền tảng để hình thành đội ngũ kỹ sư đô thị có khả năng tham gia sâu vào các dự án đô thị thông minh, với mức thu nhập cao trong tương lai", TS Tú nói.

"Khát" nhân lực vận hành

Từ phía doanh nghiệp triển khai, đại diện Viettel Solutions cho rằng, trong bối cảnh các địa phương đẩy mạnh xây dựng Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC), nguồn nhân lực tham gia nghiên cứu, phát triển và triển khai các giải pháp đô thị thông minh giữ vai trò then chốt, quyết định hiệu quả vận hành và tính bền vững của mô hình.

Sinh viên ngành Xây dựng - Đô thị tiếp cận kiến thức công nghệ, dữ liệu và tư duy quản trị đô thị thông minh ngay trong quá trình đào tạo.

Theo đại diện Viettel Solutions, doanh nghiệp xác định rõ nguồn nhân lực và năng lực tổ chức triển khai là yếu tố quyết định thành công của các hệ thống IOC. 

Vì vậy, Viettel Solutions tiếp cận đô thị thông minh theo tư duy hệ thống và toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, tư vấn, thiết kế, triển khai đến vận hành và đào tạo.

Đội ngũ nhân sự được định hình theo mô hình kết hợp giữa công nghệ - quản lý - thực tiễn địa phương, không chỉ am hiểu các công nghệ lõi như AI, dữ liệu lớn, IoT, Cloud, an toàn thông tin, mà còn nắm chắc bài toán quản lý đô thị và điều hành kinh tế - xã hội.

Theo đại diện Viettel Solutions, những nhân sự có khả năng làm việc với dữ liệu thật, dự án thật và quy trình vận hành thực tế đang là lực lượng khan hiếm trên thị trường, với mức đãi ngộ ngày càng cao. Đây cũng là nhóm nhân lực có cơ hội tham gia các dự án quy mô lớn, dài hạn, tạo ra thu nhập vượt trội so với mặt bằng chung.

PGS. TS Nguyễn Vũ Phương cho rằng, Phó giám đốc Học viện Chiến lược bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, thiếu hụt lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc "biết dùng công nghệ", mà ở năng lực làm việc với dữ liệu và tư duy quản trị dựa trên dữ liệu.

Nhiều địa phương vẫn quen điều hành theo kinh nghiệm hành chính, trong khi đô thị thông minh đòi hỏi phải xác định đúng vấn đề ưu tiên, chỉ số theo dõi, đọc và phân tích dashboard, đánh giá được hiệu quả chính sách.

Bên cạnh đó, phối hợp liên ngành giữa quy hoạch, hạ tầng, môi trường và công nghệ thông tin còn hạn chế, khiến việc triển khai đô thị thông minh dễ rơi vào tình trạng rời rạc.

"Trong bối cảnh Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh đặt trọng tâm vào quản trị dữ liệu đô thị, việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ am hiểu dữ liệu và công nghệ có ý nghĩa then chốt để thu hẹp khoảng trống nhân lực hiện nay", ông Phương nói.

((Đô thị thông minh là mô hình phát triển lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi, để quy hoạch, xây dựng, quản lý và vận hành đô thị, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm môi trường sống an toàn, tiện nghi cho người dân.

Cuối năm 2025, Bộ Xây dựng đã đưa vào vận hành Cổng Thông tin đô thị thông minh Quốc gia, nhằm phục vụ công tác quản lý Nhà nước, điều hành, giám sát và thúc đẩy chuyển đổi số đô thị trên phạm vi toàn quốc… tại địa chỉ https://smartcities.gov.vn/.

Cổng tổng hợp, công bố và cập nhật các chủ trương, chính sách, quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, chương trình, đề án và dự án liên quan đến phát triển đô thị thông minh; theo dõi, giám sát tình hình triển khai các hoạt động phát triển đô thị thông minh tại các bộ, ngành và địa phương…))

Theo Tuyết Hạnh-Báo Xây Dựng