Tin tức

Cắt giảm rào cản thể chế, khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp "bứt tốc"

Muốn đạt tăng trưởng hai con số 2026–2030: Cắt giảm điều kiện kinh doanh không thể dừng lại trên giấy tờ. Cải cách môi trường đầu tư phải đi vào thực chất, tháo gỡ triệt để chi phí logistics và điểm nghẽn thủ tục ngay từ cấp cơ sở.

Doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều "điểm nghẽn"

Đặt vấn đề trong phiên thảo luận cắt giảm thực chất điều kiện kinh doanh tại Hội thảo "Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp", TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng đã đề ra mục tiêu tăng trưởng kinh tế rất cao, trên 10%/năm cho giai đoạn 2026 - 2030. Để hiện thực hóa con số này, lực lượng doanh nghiệp tư nhân phải là động lực chính.

"Doanh nghiệp không thể bay cao được nếu bị các mắt xích, rào cản trói buộc. Chúng ta phải sòng phẳng nhìn nhận: Việc cắt giảm điều kiện kinh doanh thời gian qua đã thực chất chưa ?", TS. Nguyễn Sĩ Dũng nói.

Dưới góc độ tổ chức theo dõi sát sao dòng chảy cải cách thể chế qua Báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI chia sẻ: Luật Đầu tư 2025 đã bãi bỏ 36 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đưa từ 227 xuống 198 và tiếp tục hạ xuống còn 142 ngành nghề. Tốc độ thay đổi là rất lớn và mạnh mẽ.

Ông Tuấn chỉ ra, VCCI đã tổng hợp khoảng 900 phản hồi vướng mắc trực tiếp từ doanh nghiệp. Vướng mắc về thủ tục hành chính vẫn còn rất nhiều: bãi bỏ cái cũ nhưng chậm ban hành cái mới gây ra "khoảng trống pháp lý"; văn bản ban hành nhưng chính quyền các địa phương hiểu chưa thống nhất.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) so sánh về sự "cải cách hình thức": Giống như một người nặng 80kg, trước khi đi cắt tóc cân được 80kg, cắt xong về cân lại vẫn là 80kg. Nghĩa là chúng ta cắt tỉa bên ngoài rất nhiều nhưng những cái nặng nhất, cốt lõi nhất thì chưa giảm được.

Hội thảo "Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp".

Dẫn chứng từ ngành thủy sản, lĩnh vực xuất khẩu mũi nhọn đang nằm trong top 3 thế giới, ông Nam cho biết doanh nghiệp đang chịu gánh nặng rất lớn. Bên cạnh chi phí vận tải biển tăng vọt do xung đột Biển Đỏ (cước container đi bờ Tây Mỹ từ 2.000 - 2.500 USD trước Covid-19, giờ có thời điểm tăng lên gần 10.000 USD/container). Ngành thuỷ sản mỗi năm xuất khẩu khoảng 1 triệu container: Nếu chi phí vận tải tăng thêm, phần giá trị gia tăng mà doanh nghiệp tạo ra sẽ bị bào mòn rất lớn. Bên cạnh đó là các vướng mắc về hạn mức tín dụng cùng quy định kiểm tra chuyên ngành, xác nhận nguồn gốc hải sản bất cập khiến một lô hàng xuất đi phải có hồ sơ với 5 - 7 dấu đỏ.

Bên cạnh đó, ngành bất động sản cũng là lĩnh vực cảm nhận rõ nhất tác động của thể chế. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) khẳng định, dù cộng đồng doanh nghiệp rất hoan hỉ với các Nghị quyết của Bộ Chính trị và Chính phủ, nhưng khoảng cách từ chính sách đến thực thi vẫn còn xa.

Theo ông Châu, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở thủ tục Chấp thuận chủ trương đầu tư. Luật Đầu tư quy định mọi dự án đều phải có thủ tục này, sau đó khi qua các sở ngành lại tiếp tục lặp lại các quy trình tương tự. Hiện nay, đối với dự án nhà ở xã hội đã có thay đổi theo hướng thực hiện Luật nhà ở thay vì Luật Đầu tư. Một số dự án đặc thù cũng được áp dụng theo luật chuyên ngành. Do đó, HoREA kiến nghị tiếp tục nghiên cứu xem xét có thực sự cần duy trì thủ tục chấp thuận đầu tư hay không, hay nên giao nội dung này cho các luật chuyên ngành.

Điểm nghẽn thứ hai là thủ tục trong lĩnh vực xây dựng. Thí dụ trước đây, các dự án có công trình cấp I, như công trình từ 25 tầng trở lên, đều phải đưa ra Bộ Xây dựng để thẩm định. Gần đây, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư số 34/2026/TT-BXD của Bộ Xây dựng: Quy định chi tiết về cấp công trình xây dựng phục vụ quản lý hoạt động xây dựng, đây là bước cải cách rất tích cực.

"Chúng tôi cũng ghi nhận Bộ Công an đã bãi bỏ một số thủ tục về kiểm tra nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy. Tuy nhiên, trong lĩnh vực xây dựng vẫn còn thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu công trình của chủ đầu tư. Theo chúng tôi, nội dung này cũng cần tiếp tục rà soát để cắt giảm", ông Châu nói.

Cần chuyển từ cắt giảm hình thức sang cải cách thực chất

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhìn nhận cho rằng tư duy cải cách hiện nay đã có nhiều chuyển biến tích cực. Quốc hội đã ban hành nhiều cơ chế mới nhằm xử lý các quy định chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật.

Tuy nhiên, theo ông Hiếu, vấn đề không chỉ nằm ở việc sửa đổi văn bản mà còn ở cách thiết kế chính sách và tổ chức thực hiện. Một yêu cầu quan trọng là các quy định pháp luật phải mang tính kiến tạo phát triển thay vì chỉ tập trung vào quản lý. Đồng thời, cần hạn chế tối đa việc phát sinh các "giấy phép con" dưới hình thức tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Ông cũng đề xuất nghiên cứu việc hợp nhất những luật có mối liên hệ chặt chẽ nhằm giảm chồng chéo, đồng thời xây dựng cơ chế giải quyết vướng mắc hiệu quả hơn cho doanh nghiệp.

Ông Phan Đức Hiếu cho biết Quốc hội đang định hướng đổi mới hoạt động giám sát theo hướng đi vào thực chất thay vì chỉ xem xét hình thức ban hành văn bản.

Theo đó, trọng tâm giám sát sẽ là đánh giá xem các văn bản hướng dẫn có đúng tinh thần cải cách của luật hay không, có phát sinh thêm thủ tục, rào cản mới hay không, và quan trọng nhất là doanh nghiệp có thực sự giảm được thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hay không.

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng được kỳ vọng sẽ trở thành một kênh tiếp nhận và phản biện thông tin hiệu quả hơn từ cộng đồng doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy việc tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn.

Theo Kim Oanh-Báo Xây Dựng